De muzikale wortels van Yamaha 1887 – 1942
Vernietiging en wederopbouw 1942 – 1954
Het ontstaan van Yamaha Motor Corporation 1954 - 1955
De fundering van een wereldconcern 1956 – 1968
Heden: Yamaha als multinational 1969 – heden
Yamaha: een wereldconcern met ambitie
Vandaag
de dag is Yamaha een wereldspeler van formaat op het gebied van vervoer en
techniek. Hoewel de meeste mensen Yamaha alleen kennen als fabrikant van motoren
en scooters is deze Japanse multinational actief op een nog veel breder terrein.
Uiteraard speelt de motorfiets en de daarvan afgeleide producten als de scooter
en de bromfiets de eerste viool binnen het Yamaha concern. Maar ook op andere
terreinen is Yamaha toonaangevend. Zo nemen zij een vooraanstaande plaats in op
de markt voor motorboten en ook op de wellicht voor ons Nederlanders vreemde
markt voor sneeuwscooters is Yamaha wereldwijd toonaangevend. Van
buitenboordmotor tot de gehele bouw van waterscooters, speedboten, zeilboten en
zelfs grote visserijschepen beheerst Yamaha een groot en breed terrein op het
gebied van watersport en vervoer over water. En wat te denken van de productie
van hoogwaardige automotoren, o.a. voor Toyota, Ford en Volvo, de productie van
zwembaden, elektrische fietsen, generatoren, pompsystemen, golfwagentjes en
elektrische rolstoelen. Nog exotischer is de ontwikkeling en productie van
industriële robots en de bouw van onbemande helikopters die gebruikt worden door
o.a. NASA en internationale onderzoeksinstituten. Yamaha is dan ook een moderne
multinational welke op verschillende terreinen actief en toonaangevend is.
Ondanks de brede waaier van producten die Yamaha fabriceert bezit ieder product
een aantal specifieke Yamaha-eigenschappen. Hierdoor onderscheidt Yamaha zich
met elk product op haar specifieke markt en tegelijkertijd verbinden deze
specifieke Yamaha-eigenschappen de verschillende producten tot 1 organisatie met
1 gemeenschappelijk doel en een unieke manier van werken en denken.
Yamaha
fabrieken in Hamamatsu Japan, 2006
Die specifieke Yamaha-eigenschappen zijn:
· Een uitzonderlijke kwaliteit die de verwachtingen van de klant overtreft.
· De toepassing van de modernste technieken waardoor het eindproduct voldoet aan de eisen van vandaag en van morgen.
· Volledige aandacht voor vormgeving en design waarbij functionaliteit en esthetiek hand in hand gaan.
· En altijd gericht op het leveren van de beste prestaties.
Of je nu een motorfiets van Yamaha ziet rijden, een speedboot ziet varen of een
Yamaha generator aan het werk ziet, altijd herken je het Yamaha-stempel. Simpel
gezegd kun je dat ook als volgt omschrijven: “Je ziet dat het goed is, je hoort
dat het goed is en je merkt dat het goed is”. Bij Yamaha noemen ze dat “Kando”,
wat staat voor het gelijktijdige gevoel van ultieme voldoening en buitensporig
enthousiasme. Een soort persoonlijk gevoel van volmaakte vreugde en grenzeloos
geluk wat je meemaakt als je oog in oog staat met iets van zeer hoge waarde (en
daarmee bedoelen we niet de waarde in geld uitgedrukt). Bij Yamaha heeft men
“Kando” als centraal thema in hun bedrijfsmissie opgenomen. Het topmanagement
van Yamaha legt elk Yamaha product dan ook langs de “Kando”- meetlat. Ieder
Yamaha product wordt gemaakt met als doel dat de klant er echt gelukkiger van
wordt. Al is een Yamaha product nog zo technisch doordacht in elkaar gezet,
altijd zal een Yamaha de klant niet alleen moeten overtuigen met zijn verstand
maar ook in zijn hart. Misschien lijkt bovenstaande nogal hoogdravend en ietwat
“softy”, zeker in vergelijking met onze nuchtere Nederlandse “doe maar gewoon” –
filosofie. Toch neemt men bij Yamaha dit allesomvattende streven naar perfectie
buitengewoon serieus. En eerlijk gezegd, als we naar de resultaten kijken kunnen
we alleen in bewondering achterblijven en bij onszelf te rade gaan of wij onze
nuchterheid niet wat meer moeten opwaarderen. Bij Yamaha kunnen we de resultaten
altijd opsplitsen in sportieve resultaten en bedrijfseconomische resultaten.
Wanneer we wat dieper kijken in de historie en het ontstaan van Yamaha zullen we
zien dat beide resultaten onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. In ieder
geval was zonder sportieve resultaten het Yamaha concern nooit zo snel en zo
uitbundig tot bloei gekomen. Laten we eens kijken hoe het allemaal begonnen is.
Maar voordat we dat doen kijken we nog even naar de resultaten die Yamaha op
sportief vlak en op bedrijfseconomisch vlak het afgelopen jaar heeft bij kunnen
schrijven. Sportief gezien heeft Yamaha het afgelopen jaar voor de zoveelste
keer weer het Wereldkampioenschap MotoCross in alle klassen gewonnen. Ook is
Yamaha met de talentvolle Valentino Rossi weer Wereldkampioen 500 cc Wegrace
geworden. Daarnaast heeft Yamaha een ontelbaar nationale en internationale
titels behaald in allerlei andere takken van Motorsport, van Supermoto Grand
Prix tot allerlei wegrace kampioenschappen en heuvelklim kampioenschappen.
Yamaha fabrieken in Kakegawa Japan, 2006
Wat de bedrijfseconomische resultaten betreft hoeft Yamaha niet onder te doen
voor de sportieve prestaties. Het afgelopen jaar heeft Yamaha een omzet geboekt
van een kleine 7,5 Miljard Euro. Yamaha is met haar producten actief op alle
belangrijke continenten, van Azië tot Noord en Zuid Amerika en natuurlijk ook in
ons eigen Europa waar de hoofdvestiging van Yamaha Europa is gevestigd op een
modern bedrijventerrein bij Schiphol. In totaal werken er bij Yamaha wereldwijd
meer dan 38.000 mensen. Een enorm personeelsbestand, zeker als je in ogenschouw
neemt dat de productie van de Yamaha producten veelal door moderne machinerieën
en een hoge mate van automatisering tot stand wordt gebracht. Een groot deel van
de Yamaha medewerkers houdt zich dan ook bezig met andere taken dan zuiver
productiematige. Product Ontwikkeling, Marketing, Distributie en Engineering
zijn allemaal belangrijke afdelingen waarbij de persoonlijke inbreng van de
Yamaha medewerkers van groot belang is. Datzelfde geldt voor de afdelingen die
zich bezig houden met de wedstrijdsporten zoals Wegrace en MotoCross. De
constante zoektocht naar vermogen, snelheid, wegligging en handelbaarheid is een
moeilijke en vele hoog opgeleide Yamaha medewerkers zijn hier elke dag mee bezig
wetende dat het telkens verbeteren van sportieve prestaties niet allen van
belang is voor het winnen op de “racetrack” maar ook van levensbelang is voor
het bestaan en de toekomst van het gehele Yamaha concern. Als iets bepalend is
geweest voor de geschiedenis van Yamaha dan is het die niet aflatende zoektocht
naar beter en sneller wel. En bij Yamaha zijn ze ervan overtuigd dat die
instelling ook de toekomst van Yamaha zal bepalen.
Yamaha fabrieken in Iwata Japan, 2006
1887 – 1942: De muzikale wortels van Yamaha
Het
klinkt misschien gek, maar zonder de ambities van een Japanse jongeman met
gevoel voor muziek en techniek en een gezonde ondernemerszin reden er nu geen
honderdduizenden motoren en scooters op alle wegen van de wereld. De
geschiedenis van Yamaha begint in 1887 wanneer Torakusu Yamaha zijn eerste orgel
bouwt. Langzaam maar zeker vindt Torakusu een markt voor zijn orgels en in 1897
leidt dit uiteindelijk in de oprichting van het bedrijf Nippon Gakki Corporation
met Torakusu Yamaha als directeur. Enkele jaren daarna werden de eerste staande
piano’s en vleugelpiano’s vervaardigd.
De oprichter en naamgever van Yamaha, Torakusu Yamaha
In de laatste jaren van de Negentiende Eeuw en de eerste jaren van de Twintigste
Eeuw is de wereld in de ban van nieuwe technische uitvindingen en toepassingen
waar men enige jaren daarvoor nog niet van had kunnen dromen. Nooit eerder in de
wereldgeschiedenis zijn in zo’n kort tijdsbestek zoveel nieuwe producten en
zoveel nieuwe technische oplossingen op de markt gekomen dan in deze gouden
jaren der techniek. De eerste auto’s, de eerste motoren, de eerste vliegtuigen,
de massale toepassing van aardolie, de veelzijdige toepassing van hoogwaardig
staal, de toepassing van elektriciteit in licht, geluid en communicatie en ga zo
maar door. De uitvinding van het ene product leidde weer tot de ontdekking van
nieuwe toepassingen voor andere producten wat weer aanleiding gaf tot nieuwe
oplossingen in andere markten. Zo ontstond er een ware kruisbestuiving van
creativiteit, inventiviteit en ondernemerschap. Het toppunt van deze onderlinge
uitwisseling van ideeën en de expositie van de meest ongelooflijke nieuwe
producten vond plaats op de Wereldtentoonstelling van St. Louis in 1904. In deze
hoofdstad van de Amerikaanse staat Louisiana kwamen vanuit alle hoeken van de
wereld de meest ambitieuze en innovatieve ondernemers en zakenmensen bij elkaar
om te tonen wat zij in hun mars hadden en natuurlijk ook om zich te laten
verbazen door de uitvindingen en producten van anderen. In deze bruisende
omgeving van techneuten, uitvinders, zakenlui, avonturiers en dagdromers was het
niet makkelijk om een plaats onder de zon te bemachtigen. Maar wat nu geldt gold
toen ook: kwaliteit en echte klasse valt altijd op. Zo ook de piano’s en orgels
van het bedrijf van Torakusu Yamaha. Tot blijdschap van Torakusu en verwondering
van toonaangevende piano- en orgelbouwers vanuit de gehele wereld werd een
Yamaha piano en een Yamaha orgel beloond met een “Honorary Grand Prize” tijdens
de St. Louis Wereltentoonstelling. In één klap had het Japanse Nippon Gakki zich
een naam verworven als bouwer van hoogwaardige muziekinstrumenten. In de jaren
na de Wereldtentoonstelling maakte Yamaha handig gebruik van zijn naam en faam
en begon uit te breiden op andere markten van de muziekindustrie. Ook werd de
export serieus ter hand genomen. In de eerste decennia van de Twintigste Eeuw
vond Nippon Gakki dan ook een steeds grotere markt voor haar piano’s, orgels,
harmonica’s en grammofonen. Helaas overleed Torakusu Yamaha in 1916 zodat hij de
grootste successen niet meer heeft mee kunnen maken. In 1942 eindigde het eerste
hoofdstuk van Yamaha met de ontwikkeling en bouw van haar eerste akoestische
gitaar.
Yamaha orgel 1935
1942 – 1954: Vernietiging en wederopbouw
Ondertussen was in Europa in 1939 de oorlog uitgebroken en ook Japan had zijn
ontembare ambitie omgezet in een agressieve aanvalsoorlog in Zuid Oost Azië. De
ultieme klap kwam op 7 december 1941 toen het Keizerrijk Japan een totaal
onverwachte aanvalsraid uitvoerde op de Amerikaanse marinebasis Pearl Harbour in
de Stille Oceaan. Vanaf die dag was de Tweede Wereldoorlog pas echt een feit.
Kamikaze aanval op Amerikaanse kruiser
De Amerikanen werden in de strijd getrokken en op alle continenten van de wereld
werd gevochten op leven en dood, en vooral dat laatste. Uiteraard ging dit alles
ook niet voorbij aan de mensen en bedrijven in Japan. De Japanse keizer en zijn
generaals hadden alleen oog voor oorlog en alles was daaraan ondergeschikt. Alle
kennis en kunde van het land moest zich inzetten voor de oorlogsmachine en ook
het door Torakusu Yamaha opgerichte Nippon Gakki moest zich toeleggen op de
productie van oorlogstuig. In de Japanse hiërarchische samenleving was absoluut
geen plaats om zich hier tegen te verzetten al moeten we daar direct aan
toevoegen dat het overgrote deel van de Japanse bevolking ook heilig geloofde in
de oorlogsambities van de Keizer en zijn oorlogskabinet. Hierbij moet ook
aangetekend worden dat de Japanse Keizer een goddelijke status had; zijn wil was
wet en niemand die daaraan twijfelde. Hoe dan ook, Nippon Gakki stond bekend om
zijn kennis van houtbewerking voor het vervaardigen van muziekinstrumenten en
het leek de Japanse Strijdmacht een goed idee als deze kennis werd ingezet voor
de vervaardiging van houten propellers voor de Japanse luchtmacht. Nippon Gakki
legde zich neer bij haar nieuwe rol in de oorlogsindustrie en van het ene moment
op het andere werden er in dezelfde fabrieken waar eerst met liefde en plezier
aan piano’s en orgels werd gebouwd nu in een steeds hoger tempo houten
propellers vervaardigd waarmee jonge piloten in hun jachtvliegtuigen dood en
verderf zaaiden en niet zelden zelf het onderspit moesten delven. De oorlog
kende alleen maar slachtoffers en ook Nippon Gakki kon zijn lot niet ontlopen.
Het grootste deel van de fabrieken werd door Amerikaanse bombardementen
vernietigd. Het definitieve einde van de oorlog werd ingeluid door de
verwoestende kracht van de 2 atoomaanvallen op Hiroshima en Nagasaki.
De inslag van de atoombom in Hiroshima
Hiroshima direct na het vallen van de verschrikkelijke atoombom
Het Japanse Keizerrijk had zijn meerdere moeten erkennen in de technologische en
organisatorische overmacht van de Verenigde Staten en Japan bleef volledig
berooid achter. Het lot van de Japanse bevolking in 1945 was dan ook ronduit
uitzichtloos. Bedrijven die voorheen floreerden waren nu vernietigd, er was geen
geld om een wederopbouw te beginnen en het eens zo trotse Japanse volk wat eerst
wilde sterven voor de eer van hun keizer kwam nu om van de honger in de straten
van Tokyo. In 1946 kwam langzaam maar zeker enige hulp uit de Verenigde Staten.
Schepen met voedsel zorgden ervoor dat aan de massale hongerdood een einde werd
gemaakt en daarna werd een aanvang genomen met de wederopbouw. Iedereen begreep
dat zo snel mogelijk gezorgd moest worden dat Japan weer op eigen benen kon
staan en daarvoor was het van cruciaal belang dat er weer bedrijvigheid moest
komen in de door de oorlog verwoeste Japanse fabrieken. Met financiële steun van
vooral de Verenigde Staten werden de vooroorlogse industrieën weer nieuw leven
ingeblazen. Ook Nippon Gakki ontving financiële steun van de Amerikanen om haar
productie van muziekinstrumenten weer op te pakken. Met enthousiasme en ambitie
pakte Nippon Gakki de draad van voor de oorlog weer op en naast de productie van
piano’s en orgels breidde men haar productenrange verder uit met gitaren,
accordeons en tuba’s. Wat in het voordeel van Nippon Gakki sprak was de
uitstekende naam die men in de jaren voor de oorlog had opgebouwd. Op
betrekkelijk korte termijn was Nippon Gakki dan ook weer een florerend bedrijf
met een steeds groter groeiende klantenkring. In het begin van de jaren ’50
breidde Nippon Gakki haar activiteiten nog verder uit door het uitrollen van een
keten van Yamaha Muziekscholen in Japan. Het was een groot succes en
wetenschappers zijn het er over eens dat deze muziekscholen een zeer belangrijke
rol hebben gespeeld in de verbreiding van de westerse muziek en cultuur in
Japan. In de jaren ’50 transformeerde Japan zich van een oosterse natie tot een
westerse natie waarbij men niet meer de blik richtte op Zuid Oost Azië maar op
vooral de Amerikaanse maatschappij en haar normen en waarden. We moeten hier wel
direct bij aantekenen dat de Japanners nooit haar “roots” hebben verloochend en
zelf hun eigen interpretatie hebben gegeven aan het kapitalistisch systeem en
het vooruitgangsstreven van die tijd.
1954 - 1955: Het ontstaan van Yamaha Motor Corporation
In 1950
werd Genichi Kawakami op 38 jarige leeftijd benoemd tot Algemeen Directeur van
Nippon Gakki. Achteraf gezien had men geen betere keuze kunnen maken. Ambitie,
gedrevenheid, een bovenmatige intelligentie en een groot ondernemershart maakten
hem de ideale man om een nieuw tijdperk voor Nippon Gakki in te luiden.
Genichi Kawakami, de man die Yamaha Motor Corporation groot heeft gemaakt
Na de oorlog was Nippon Gakki weer van start gegaan met de productie van
muziekinstrumenten. Hierdoor waren vele machines die tijdens de oorlog werden
ingezet voor de productie van propellers niet meer nodig. Hoewel een deel van
deze machines verwoest waren door de Amerikaanse bombardementen had Nippon Gakki
nog een grote productiecapaciteit overgehouden na het aflopen van de oorlog. In
de wederopbouwfase na de oorlog was er een algemeen gebrek aan
productiecapaciteit en Genichi Kawakami vond dan ook dat het zonde zou zijn om
zijn machines te laten wegroesten. Voortvarend ging hij op zoek naar nieuwe
markten waarbij hij allerlei mogelijkheden overwoog. Van de productie van
naaimachines tot het vervaardigen van auto-onderdelen en gemotoriseerde
driewielers tot scooters en….motoren. Op basis van een concurrentievergelijking
kwam hij tot de beslissing om te beginnen met de productie van motoren. Vanuit
Nippon Gakki werd een ontwikkelingsteam samengesteld en zij kregen de opdracht
om te beginnen met de bouw van de eerste motorfiets. De opdracht van Kawakami
aan zijn team was eenvoudig: “Als je iets gaat maken, maak het dan beter dan de
rest”. We weten niet of het ontwikkelingsteam blij was met deze simpele
opdracht, feit is wel dat er in de zomer van 1954 een spiksplinternieuwe
motorfiets stond te glimmen: De Yamaha YA-1. de YA-1 was voorzien van een
ééncilinder, luchtgekoeld 125 cc 2-takt blok. Direct na de totstandkoming werd
de machine op een tocht van 10.000 km gestuurd om hem door en door te testen.
Niets mocht aan het toeval worden overgelaten.
Yamaha YA-1, de eerste Yamaha motor
Genichi Kawakami geloofde als geen ander in het succes van de YA-1. Ook begreep
hij dat hij de productie van motoren moest loskoppelen van de vervaardiging van
muziekinstrumenten. Het was immers niet echt geloofwaardig wanneer een fabriek
die een naam had opgebouwd in de muziekwereld ook in staat was om met succes
motorfietsen te produceren. In 1955 werd dan ook Yamaha Motor Corporation
opgericht met Genichi Kawakami als directeur. Met de keuze van de naam Yamaha
wilde Genichi Kawakami de grondlegger van Nippon Gakki eren. Zo verleende
Torakusu Yamaha 39 jaar na zijn overlijden zijn naam aan een product en een
bedrijf waar hij zelf nooit van had kunnen dromen.
Het team wat de Yamaha YA-1 heeft ontwikkeld
In de februarimaand van 1955 werd gestart met de productie van de Yamaha YA-1 en
in het voorjaar werden de eerste motordealers in Japan bezocht. De eerste
reacties waren echter nogal teleurstellend. Weinig motordealers hadden
vertrouwen in de YA-1, vooral vanwege de achtergrond van Yamaha als piano- en
orgelbouwer. Genichi Kawakami was er echter van overtuigd dat zijn Yamaha YA-1
kwalitatief beter was dan andere motoren op de markt. Het was dan ook tijd om
dat te bewijzen.
Genichi Kawakami test zelf de YA-1 met een lange rit tussen Tokyo en de fabriek
in Hamamatsu
Sinds 1953 werd op de hellingen van Japan’s hoogste berg, Mt. Fuji, een
heuvelklimwedstrijd georganiseerd die in de afgelopen 2 jaren was uitgegroeid
tot de belangrijkste wedstrijd voor motoren in Japan. Kawakami besloot dat de
Yamaha YA-1 zich in deze race moest bewijzen tegen de concurrentie en schreef 10
Yamaha’s YA-1 in voor deze zware race. Probleem was wel dat deze beslissing
slechts anderhalve maand voor de racedatum van 12 juli werd genomen. Met
vereende kracht werd direct van start gegaan met de voorbereidingen; de 10
uitverkoren coureurs werden naar de voet van de Mt. Fuji gebracht en vanaf daar
volgde een intensief trainingskamp. Elke dag werd het traject van de race
verkend door de 10 rijders en langzaam maar zeker begonnen ze erin te geloven.
De eerste Yamaha fabriek in Hamamatsu, Japan
Op 12 juli 1955 gingen 10 Yamaha motoren van start in hun allereerste race. Bij
de finish bleek het wonder geschied: Okada won de race..., op een Yamaha YA-1 en
de rest van de topplaatsen werden ook door Yamaha bezet. Yamaha had zijn eerste
wedstrijd voor motoren gewonnen, en dat bleek zeker niet de laatste te zijn.
Het succesvolle team van de Mt Fuji race, 1955
De concurrentie en de motorindustrie waren met stomheid geslagen. Vanaf dat
moment was er geen twijfel meer over de kwaliteit en de prestaties van de Yamaha
YA-1 en dealers die eerst hartelijk hadden moeten lachen om de nieuwe Yamaha
stonden nu in rijen klaar om ze te bestellen.
Het Asama Highland Yamaha Team, 1955
Later dat jaar, in november, werd de eerste echte motorrace in Japan
georganiseerd. De Asama Highlands Race werd gemodelleerd naar de beroemde Isle
of Man TT – race, hoewel de ondergrond niet op steen was maar op vulkanische
steengravel. Kawakami had zijn zinnen gezet op deze race en wilde koste wat het
kost het succes van de Mt. Fuji race evenaren. Zijn opdracht was dan ook weer
van een simpele duidelijkheid: “Verhoog het vermogen van de YA-1 van 5 pk tot 10
pk en we zullen winnen”. Opnieuw werd niets aan het toeval overgelaten. Er werd
een trainingskamp opgeslagen bij het parcours en het gehele team oefende zich te
pletter van ‘s morgens vroeg tot ’s avonds laat. Gedurende alle weken van testen
was er een dokter aanwezig die instond voor de gezondheid van de rijders en
verantwoordelijk was voor de juiste voeding van de rijders. De techneuten van
Yamaha concentreerden zich op het motorblok van de YA-1 en op de dag van de race
stond er een Yamaha YA-1 met 10 pk, tweemaal zoveel vermogen als enkele weken
daarvoor. De race werd wederom een gigantisch succes. De Yamaha van Noboru
Hiyoshi won de race, kort gevolgd door 3 andere Yamaha coureurs. Yamaha had in 1
jaar tijd de Japanse markt op resultaten overtuigd. De basis voor een wereldwijd
succes was gelegd.
1956 – 1968: De fundering van een wereldconcern
Na de
successen op Mt. Fuji en in de Asama Highland Race vonden steeds meer Yamaha’s
hun weg naar de Japanse consument. Japan begon zich in rap tempo te ontwikkelen
als een industriële reus, hoewel men daar in het Westen nog geen beeld van had.
De Japanse bedrijven richtten zich voornamelijk op de Japanse thuismarkt waar al
gauw een hevige concurrentiestrijd woedde in alle branches. Eigenlijk is de term
concurrentiestrijd verkeerd gekozen. In Japan vond de concurrentie tussen
bedrijven meer plaats op basis van competitie en een strijd ter meerdere eer en
glorie van de fabriek en het merk dan de in het Westen en vooral in Amerika
gevoerde strijd op leven en dood tussen bedrijven. Ook vandaag de dag is dat
onderscheid tussen Japanse bedrijven en Angelsaksische organisaties nog actueel.
Yamaha YD-1, 1957
Hoe dan ook, in de jaren ’50 veerde de Japanse economie op als nooit tevoren. De
dynamiek van het bedrijfsleven had ook zijn uitwerking op het enthousiasme van
de Japanse bevolking. Langzaam maar zeker herwon de Japanse consument zijn
vertrouwen en tegen het einde van de jaren ’50 was de welvaart van de Japanse
burgers drastisch toegenomen. Voor Yamaha Motor Corporation was de stijgende
welvaart meer dan welkom. Op de Japanse markt waren de Yamaha motoren ronduit
populair en Genichi Kawakami begon al te denken aan het exporteren van de Yamaha
motoren. Ambitieus als hij was richtte zijn blik zich direct op de Verenigde
Staten. De Amerikanen beleefden in de jaren ’50 hun gouden tijdperk. De
consumentenmarkt was “booming” en de welvaartcijfers sprongen elk jaar weer met
recordhoogtes omhoog. Kawakami wilde de Amerikaanse markt op dezelfde manier
veroveren als de Japanse markt: door de competitie aan te gaan op het circuit.
In 1958 was hetzover. Op het eiland Santa Catalina, zo’n 40 km uit de kust van
Los Angeles, vond de Catalina Grand Prix van Amerika plaats. Deze endurorace was
de belangrijkste race van Amerika’s Westkust en Kawakami kwam aan de start met 4
Amerikaanse coureurs en 1 Japanse coureur, Fumio Ito. Hoewel in Amerika nog
nooit iemand had gehoord van Ito werd hij in Japan beschouwd als de beste
motorcoureur die Japan ooit had gekend. Op de dag van de race, 3 mei 1958, stond
Ito aan de start in een veld van 35 van de beste coureurs van de wereld.
Fumio Ito in de Catalina Grand Prix van 1958
Na een tumultueuze eerste ronde waar de helft van de rijders de verkeerde weg
was ingeslagen volgde er een herstart waarbij Fumio Ito als laatste van start
ging doordat hij bij een valpartij betrokken was geweest tijdens de afgeblazen
eerste ronde. Na de eerste ronde lag Ito al op de 8e plaats. De toeschouwers
keken vertwijfeld toe hoe Fumio Ito zich een weg vocht door het stof. Opvallend
was zijn rijstijl en de snelheid waarmee hij zijn Yamaha over het parcours
stuurde. Na 2 ronden begon het publiek spontaan te juichen als Ito voorbij kwam
razen, maar op het moment dat hij de leiding in de wedstrijd wilde overnemen
begon hij snelheid te verliezen. Ito besloot een pitstop te maken waarbij
duidelijk werd dat de rechtse bougie niet meer vonkte. Door de pitstop kwam hij
terug op de 13e plaats in het veld en opnieuw begon hij aan een comeback. In de
vijfde ronde was hij al 10e en in de zesde ronde lag hij op de 8e plaats. Op het
moment van de finish werd hij als 6e afgevlagd. Fumio Ito had de Catalina Grand
Prix weliswaar niet gewonnen, maar hij had wel alle harten gestolen van de
aanwezige racefans. Ook vanuit de motorhandel werd enthousiast gereageerd. Een
aantal motordealers uit Californië zagen wel brood in de snelle Yamaha’s. Zo
werden de eerste Yamaha motoren via Californië geëxporteerd naar de Verenigde
Staten. Die eerste motordealers hebben hun vroege keuze voor Yamaha nooit hoeven
te betreuren. In de jaren ’60 en ’70 groeiden zij net zo hard als de
populariteit van Yamaha in Amerika.
Yamaha fabriek, 1958
In 1960 werd de kennis en techniek van de fabricage van motorfietsen aangewend
voor de productie van motorboten en buitenboordmotoren. Niet alleen werd gebruik
gemaakt van de technische know-how, ook wist men bij Yamaha inmiddels hoe men
het publiek moest overtuigen en hoe men de export moest aanpakken. Het recept
was dan ook al beproefd: het meedoen aan races in binnen- en buitenland effende
ook in deze nieuwe markt het pad naar succes voor Yamaha. Tot op de dag van
vandaag is Yamaha een naam met faam in de watersport en over de gehele wereld
zie je in grote getale Yamaha motorboten varen over plassen, meren en zeeën. De
focus op kwaliteit en prestaties bij Yamaha leidde in het begin van de jaren ’60
tot een aantal technolgische vindingen die Yamaha als bedrijf een enorme
voorsprong gaven op de concurrentie. Zo werd in 1963 het Autolube systeem
geïntroduceerd. Autolube, wat staat voor Automatic Lubrication, betekende een
geweldige doorbraak voor de ontwikkeling van 2-takt motoren. Het is een
olie-injectiesysteem voor 2-takt motoren waardoor de 2-takt olie separaat wordt
geïnjecteerd in de verbranding. De olie en de brandstof worden zo apart
aangevoerd en komen pas net voor de verbranding samen. Door Autolube werd veel
minder olie geconsumeerd en ook de verbranding was schoner wat weer een groot
effect had op de milieubelasting. Eerst paste Yamaha dit revolutionaire systeem
toe in de racerij en later werd het massaal toegepast in de motor- en
bromfietsmarkt, ook door alle concurrenten van Yamaha. Autolube wordt over de
gehele wereld erkent als een uitvinding die de motorindustrie enorm heeft
vooruit geholpen. Een ander hoofdstuk van Yamaha was inmiddels begonnen in 1961
toen Yamaha besloot om mee te doen aan het Wereldkampioenschap Motorracen. In
mei 1961 vond het debuut van Yamaha plaats in de GP van Frankrijk. De door
Yamaha aangewezen coureurs waren Taneharu Noguchi en... Fumio Ito, de Japanse
alleskunner op 2 wielen. Zoals we inmiddels van Yamaha gewend waren werd niets
aan het toeval overgelaten: vanuit Japan werden 100 houten kratten verstuurd met
daarin alle reserve-onderdelen voor de 2 motoren die Yamaha in de strijd wilde
brengen, plus alles wat maar eventueel nodig moest zijn voor de rijders en het
team. Van grote hoeveelheden voedsel tot medische voorzingen en medicijnen,
kooktoestellen, gereedschappen en noem maar op. Niet gerekend was op de Franse
douane die er dagen overdeed om de scheepslading aan spullen in te klaren. Pas
na 1 week konden de kratten worden opgepikt bij de douane in Parijs. Toen alle
kratten uiteindelijk arriveerden op het circuit waren er nog 2 dagen te gaan
voor de dag van de race. Zonder te denken aan slapen en eten begonnen de
monteurs en coureurs aan hun testritten en op de dag van de race was de hectiek
nog niet voorbij. Op de startlijn bleek dat de startnummers op de motoren
ontbraken, Fumio Ito tekende gauw met zijn hand het nummer op zijn motor.
Noguchi ging zonder nummer van start. Al met al waren de resultaten voor Yamaha
niet slecht, Ito eindigde 8e in de 250 cc race en Noguchi werd eveneens 8e in de
125 cc race.
Fumio Ito in de Isle of Man TT, 1961
In datzelfde jaar schreef Yamaha zich in voor haar eerste Isle of Man TT race.
De op het Britse eiland Man gehouden race stond (en staat nog) vooral bekend om
zijn zeer veeleisende parcours. Over 60,7 km is een traject over de bestaande
kronkelige wegen van dit rotseiland uitgestippeld. Het resultaat is een zeer
afwisselend parcours waarbij zeer snelle stukken, korte en snelle bochten en
zeer langzame stukken elkaar voortdurend afwisselen. Voeg daarbij het
heuvelachtige karakter van het eiland Man en de plots opduikende mistbanken en
regenbuien en het resultaat is de meest dodelijke race ter wereld. Elk jaar
rijden een aantal coureurs hier hun laatste rondjes van hun leven. Kortom, de
Isle of Man is de ultieme uitdaging voor mensen met een groot hart en vooral een
overvloed aan stuurmanskunst. Een kolfje naar de hand dus voor Fumio Ito. Bij
aankomst op het eiland Man was het gehele eiland ondergedompeld in een laken van
mist. Erger nog was dat de mist maar niet op wilde trekken. Ito was bereid om
van start te gaan zonder dat hij het parcours kon verkennen, iets wat bij elke
race gekkenwerk is, maar op Man volslagen ondenkbaar is. Eén rijder van het MV
Augusta team wilde Ito en zijn team echter persé meenemen in zijn auto om zo in
ieder geval aan Ito het parcours te laten zien, weliswaar vanuit een auto en in
de dichte mist. Blijkbaar had Ito genoeg aan die korte rondrit. In de race stond
hij perfect zijn mannetje. Hij finishte op de 6e plaats en pakte daarmee het
eerste WK punt in het Wereldkampioenschap Wegrace voor Yamaha.
Yamaha GP racer, 1965
In 1963 had Yamaha zij racemotoren verder doorontwikkeld en nu kon niemand er
meer omheen: Yamaha en haar Japanse rijders waren een factor om rekening mee te
houden. Ook in dat jaar was Fumio Ito weer de sterrijder van Yamaha. In de Isle
of man TT finishte hij als 2e en ook in de TT van Assen pakte hij de 2e plaats
in de 250 cc race. En eindelijk, op 7 juli 1963 op het prachtige Ardennencircuit
van Spa-Francorchamps was er de dag waar ze bij Yamaha lang naar uit gekeken
hadden. Fumio Ito pakte de eerste Grand Prix zege voor Yamaha en op de 2e plaats
volgde Giichi Sunako op de tweede Yamaha. Een historisch moment voor het Yamaha
concern en voor de racerij in zijn algemeen. Sinds die dag in juli is een
motorrace zonder Yamaha geen race meer en zonder motorracen zou Yamaha niet het
Yamaha van vandaag zijn. Die eerste Grand Prix overwinning betekende veel voor
Yamaha, haar werknemers, haar dealers en het verkoopsucces van haar producten.
Yamaha’s eerste scooter, 1960
In de eerste helft van de jaren ’60 deed Yamaha het niet alleen goed op de
circuits. Ook de verkoop van haar motoren en boten verliep boven verwachting,
vooral de export werd steeds belangrijker. Via Yamaha International Corporation
werden Yamaha’s verkocht in Azië, Europa en de Verenigde Staten. In 1966 werd
o.a. een samenwerking gestart met het Japanse Toyota voor de fabricage van de
legendarische Toyota 2000GT, een droom van een auto voor die tijd. Toyota maakte
voor de bouw van deze wagen intensief gebruik van de “know how” van Yamaha.
De eerste enduro motor ter wereld, ontwikkeld door Yamaha
De Toyota GT 2000, 1966
In 1968 was het tijd voor een echt grote stap. Tot dat moment werden alle Yamaha
producten vanuit Japan gedistribueerd. Ook het management en de ontwikkeling
gebeurde altijd door Japanners in Japan. Genichi Kawakami begreep als geen ander
dat voor een verdere groei van Yamaha het noodzakelijk was dat er meer voeling
kwam met de diverse markten. Een Europeaan had immers andere wensen dan een
Amerikaan en een Japanner dacht heel anders over bepaalde zaken dan een
Fransman. Besloten werd om die eerste belangrijke stap te zetten in de
belangrijke Europese markt. In 1968 werd Yamaha Motor Europe gevestigd in
Nederland. Vanuit Nederland werd de gehele Europese markt bestreken. Europese
klanten werden beleverd vanuit Nederland en per land werden importeurs
aangesteld die weer contacten onderhielden met hun dealers. Los van de voordelen
op het gebied van distributie en logistiek kon Yamaha door een eigen vestiging
te hebben veel meer voeling houden met haar markt. Binnen Yamaha Europe werkten
vele Europese nationaliteiten en tot op de dag van vandaag geniet Yamaha Japan
van de culturele kruisbestuiving tussen de diverse nationaliteiten. Ook bij de
ontwikkeling van nieuwe modellen werd een beroep gedaan op de Europese inbreng.
Uitgangspunt bij Yamaha is immers om die producten te maken die het beste
aansluiten op de behoefte van iedere markt.
Yamaha Europe gevestigd op het bedrijventerrein Schiphol in Nederland
Tegen het einde van de jaren ’60 had Yamaha zich ontwikkeld tot een
wereldconcern. Door een focus op kwaliteit en ontwikkeling en een passie voor
snelheid was Yamaha erin geslaagd om op alle continenten een rol van betekenis
te spelen. Yamaha was klaar om de vruchten te plukken van haar eigen ambitie.
1969 – heden: Yamaha als multinational
Met de
eerste eigen internationale vestiging van Yamaha Europe in Nederland had Yamaha
definitief gekozen om op elk continent van de wereld aanwezig te zijn. Het was
de eerste stap die Yamaha als puur Japans bedrijf transformeerde tot een
wereldbedrijf. In de jaren ’70 en ’80 volgden vestigingen van Yamaha in
Brazilië, Canada, Verenigde Staten, en Australië. Elke vestiging had een
bepaalde mate van autonomie binnen het Yamaha concern. Vanuit haar eigen markt
moesten de vestigingen de behoeften analyseren en daarop het aanbod aanpassen.
Ook de ontwikkeling van nieuwe modellen volgde op basis van de voorkeuren van de
diverse markten. Zo verschilden de Yamaha motoren op de Amerikaanse markt op
diverse punten van die op de Europese markt. Ook in wedstrijdmachines waren er
verschillen te bespeuren. De racemotoren en crossmotoren in Amerika
onderscheidden zich in de jaren ‘70 zelfs door een andere kleurstelling. Amerika
ging voor de combinatie geel, zwart en wit terwijl in Europa de kleurcombinatie
rood met wit de standaard was voor de wedstrijdmachines. Ook op technisch vlak
waren er kleine en grotere verschillen op te tekenen. In de jaren ’70 begon
Yamaha ook te diversifiëren in andere markten. Van de bouw van generatoren tot
de fabricage van golfwagentjes en sneeuwruimers. In de jaren ’80 richtte Yamaha
zich ook op de auto-industrie. In 1985 werd een contract met Ford USA getekend
voor de ontwikkeling van “high performance”- motoren. In 1987 leidde de
samenwerking met Ford Cosworth tot de ontwikkeling van een nieuwe motor voor de
Formule 3000 racewagen. In 1989 introduceerde Yamaha zich op het ultieme circus
van snelheid en vermogen: de Formule 1. In 1991 leidde dit tot het Brabham
Yamaha Formule 1 team.
Yamaha Brabham Formule 1 wagen
In de gehele historie van Yamaha heeft de motorsport centraal gestaan. Vanaf het
ontstaan van Yamaha waren de sportieve prestaties altijd de aanleiding voor een
nieuwe fase van succes in de ontwikkeling en verkoop van Yamaha producten.
Yamaha onderscheidt zich hiermee van vele andere bedrijven die zuiver voor hun
imago zich verbinden aan sportieve prestaties. Zeker heden ten dage staan de
grote multinationals in de rij om hun merken te associëren met topsport. Op zich
is dat begrijpelijk, zeker als je een product op de markt brengt wat niet direct
met één of andere sportieve prestatie een relatie heeft. Soms gaat dit nog
verder wanneer a-sportieve producten zoals bier en sigaretten via sportmarketing
en sportsponsoring hun weg naar de consument vinden. Sport is “cool” en “hot” en
“scoort” bij de consument. Natuurlijk weten ze dat bij Yamaha ook, maar dat is
nooit de reden geweest waarom men zich zo volledig en met zoveel overgave
stortte in allerlei sportieve avonturen. Bij Yamaha stond altijd centraal dat
men wat wilde leren van de sport, en nog steeds is dit het geval. Het
competitieve element in de motorsport zorgt ervoor dat je je direct kunt meten
met de prestaties van je concurrent en alleen de beste zal als eerste de
finishvlag zien. En als je de concurrentie verslagen hebt op het circuit kun je
die ook verslaan in de markt. Vanaf de jaren ’70 gaf Yamaha “volgas” op het
sportieve vlak. Grand Prix overwinningen en Wereldkampioenschappen werden binnen
gehaald op alle terreinen van de Motorsport en in extreme avonturen als de Rally
Paris – Dakar wist Yamaha vele malen als winnaar te eindigen. Het gaat te ver om
alle kampioenen en kampioenschappen te vermelden. Wel kunnen we het niet nalaten
om heel kort enkele beroemde Yamaha coureurs even in het licht te zetten.
Kenny Roberts met zijn Yamaha op Daytona
Wat te denken bijvoorbeeld van Heikki Mikkola, die in de jaren ’70 absoluut
dominant was met zijn Yamaha 500 cc in de Grand Prix MotoCross wedstrijden. Of
een Kenny Roberts die met zijn door Yamaha Motor USA ontwikkelde racemachine de
500 cc Grand Prix Wegrace volledig domineerde. Met zijn fabelachtige rijstijl
heeft hij een blijvende indruk achtergelaten bij alle racefans en
collega-coureurs. Ook Stephan Peterhansel mogen we niet vergeten, die maar
liefst 6 keer de Rally Paris – Dakar op zijn naam wist te schrijven. Zijn Yamaha
liet hem nooit in de steek.
Hakan Anderson, Yamaha’s eerste Wereldkampioen Motocross
Ook vandaag de dag is Yamaha nog alom tegenwoordig in de Motorsport. Valentino
Rossi is absoluut ongenaakbaar op zijn Yamaha in de Wegrace en Stefan Everts
laat iedereen het blauwe spatbord van zijn Yamaha zien in de MotoCross Grand
Prix.
Onverslaanbare “King” Kenny Roberts
Het Yamaha Racing Team onder leiding van Giacomo Agostini, succesvol in de jaren
‘80
Zowel sportief als commercieel gaat het Yamaha voor de wind. Ook de oorsprong
van Yamaha Motor, de muziekinstrumentenfabrikant Nippon Gakki is vandaag de dag
nog steeds toonaangevend in de markt, weliswaar niet meer onder de oude naam,
maar ook onder de naam Yamaha. Het muzikale broertje van Yamaha Motor
Corporation opereert echter volledig zelfstandig en staat geheel los van het
motorische broertje. Genetisch gezien hebben ze natuurlijk wel een relatie. Zou
het misschien die bloedband zijn die ervoor zorgt dat ze in hun o zo
verschillende markten zo succesvol zijn? In ieder geval kan hun gezamenlijke
stamvader, Torakusu Yamaha, trots zijn.
De onvergetelijke Heikki Mikkola op Yamaha, 4-voudig Wereldkampioen Motocross in
1974, 1976, 1977, 1978
Stefan Everts, King of Motocross, vele malen Wereldkampioen op Yamaha
Phil Read, Yamaha’s eerste Wereldkampioen Wegrace in 1964
Valentino Rossi, de snelste coureur ter wereld
De winnende Yamaha in Paris – Dakar 1991
Bob Hannah, Mr. Motocross USA, in de jaren ’70 ongenaakbaar op zijn Yamaha